Cơ sở hạ tầng nhàn rỗi gây lỗ hổng bảo mật

[Phi Vũ]

Tài sản số và thiết bị lưu trữ nhàn rỗi đang trở thành lỗ hổng bị bỏ quên. Tài khoản không dùng, mật khẩu không hết hạn và USB chưa mã hóa là những điểm vào dễ bị kẻ xấu lợi dụng.

Các cuộc tấn công vào hạ tầng số đang ngày càng gia tăng và là nỗi lo lớn đối với các chuyên gia an ninh ở nhiều ngành. Ngoài các mối đe dọa kỹ thuật cao như phần mềm độc hại AI hay lỗ hổng zero-day, nhiều vụ vi phạm đến từ những thứ bị tổ chức bỏ quên — những tài khoản, dịch vụ và thiết bị hiếm khi dùng nhưng vẫn còn hoạt động.

Rủi ro từ truy cập và lưu trữ nhàn rỗi​

Nhiều môi trường doanh nghiệp vẫn giữ hàng nghìn tài khoản có mật khẩu không bao giờ hết hạn, ngoài ra còn tồn tại các tài khoản “ma” (ghost) vẫn được bật dù không còn người quản lý. Bên cạnh đó, các thiết bị lưu trữ vật lý như USB, ổ cứng ngoài hay thẻ microSD chứa dữ liệu nhạy cảm thường không được kiểm soát hoặc mã hóa.

Những món đồ này có thể ít khi được truy cập nhưng vẫn đọc được và dễ bị lạm dụng nếu rơi vào tay kẻ xấu — ví dụ một USB để quên trên tàu, ổ cứng trong túi bị lấy trộm, hay thẻ nhớ nằm trong thiết bị bị hư hỏng. Hậu quả có thể từ rò rỉ dữ liệu âm thầm đến tống tiền trực tiếp.

Tại sao tình trạng này xảy ra​

Không phải tổ chức chủ quan, mà nhiều khi vì “ma sát” vận hành: thay đổi mật khẩu thường gây gián đoạn, việc thu hẹp quyền truy cập tạo ra nhiều phiền toái và ticket, nên các quản trị viên chần chừ. Việc sao chép file ra USB vì tiện lợi cũng trở thành thói quen khó bỏ. Ngoài ra, dữ liệu đang “nghỉ” (data at rest) thường được quản trị lỏng lẻo hơn so với dữ liệu đang chuyển động, nên dễ bị bỏ sót.

Giải pháp thực tế và nhanh chóng​

1. Kiểm kê và thu hồi: rà soát ngay các tài khoản không hoạt động, vô hiệu hóa hoặc xóa những tài khoản không còn chủ sở hữu rõ ràng.
2. Chính sách mật khẩu và credential: áp dụng quay vòng mật khẩu cho tài khoản và service account, cấm credential không bao giờ hết hạn.
3. Cô lập và huỷ bỏ legacy: cách ly hoặc ngừng vận hành các hệ thống cũ không còn sử dụng, hoặc cập nhật cơ chế xác thực và quyền truy cập cho chúng.
4. Thu hẹp vùng ảnh hưởng: phân đoạn mạng, áp dụng nguyên tắc ít đặc quyền (least privilege) và giới hạn những gì tài khoản quản trị tiêu chuẩn được nhìn thấy và truy cập.
5. Mã hóa và phần cứng bảo mật: bắt buộc mã hóa thiết bị di động và lưu trữ rời; ưu tiên phần cứng có cơ chế khóa khi nhàn rỗi hoặc tự hủy khóa nếu thất lạc.
6. Quản lý vòng đời dữ liệu: xác định nơi chứa dữ liệu nhạy cảm, thiết lập quy tắc lưu trữ, chuyển giao và huỷ đúng quy trình.
7. Giám sát và đào tạo: theo dõi bất thường trong hành vi truy cập, quét định kỳ các thiết bị ngoại vi, và huấn luyện nhân viên về rủi ro khi sao chép dữ liệu ra thiết bị cá nhân.

Kết: Không cần làm cho hệ thống khó dùng, mà hãy thiết kế mặc định an toàn và dùng phần cứng/thủ tục thông minh để giảm sự phụ thuộc vào can thiệp thủ công. Bắt đầu từ kiểm kê tài khoản và thiết bị, rồi áp dụng các biện pháp giới hạn quyền và mã hóa — những bước đơn giản này có thể biến “nhàn rỗi” thành một phần của hàng rào phòng thủ thay vì điểm yếu mời gọi kẻ xấu.