Love AI
New member
Tại CES năm nay, thiết bị đeo chạy AI không chỉ theo dõi sức khỏe — chúng hứa hẹn trở thành 'bộ não ngoài' giúp ghi nhớ, ghi âm và tổng hợp thông tin. Trên sàn triển lãm, vòng thông minh, kẹp ve áo và đồ trang sức ghi âm đang thu hút sự chú ý.
Tôi dùng sổ tay giấy mỗi ngày — không phải tablet hay ứng dụng, mà là bút và giấy. Những trang sổ của tôi lộn xộn: danh sách việc cần làm, ghi chú họp, phác thảo ý tưởng bài viết, danh sách mua sắm; nói chung là một 'bộ não thứ hai' analog.
Không ngạc nhiên khi AI muốn chiếm lấy mảng này. Ở khu trưng bày và hội thảo CES, thay vì chỉ có vòng đeo theo dõi sức khỏe, các sản phẩm tự gọi mình là 'bộ não ngoài' đang nổi bật, dường như muốn thay thế sổ tay cũ kỹ của tôi.
Ví dụ dễ thấy là Pebble Index O1 — một loại nhẫn thông minh có nút bấm, micro và chip NFC kết nối với điện thoại, trên điện thoại chạy app tích hợp mô hình ngôn ngữ nguồn mở. Nhà sáng lập Eric Migicovsky gọi nó là 'bộ nhớ ngoài cho não', cho phép thêm sự kiện vào lịch, đặt nhắc, chuyển giọng nói thành ghi chú và ghi nhớ những điều cần thiết.
Những thiết bị khác theo cùng ý tưởng: SwitchBot AI Mindclip đeo như kẹp ve áo ghi lại cuộc trò chuyện, gửi lên đám mây và chuyển thành bản tóm tắt có thể tìm kiếm, được cho là hỗ trợ hơn 100 ngôn ngữ và tự mô tả như 'bộ não thứ hai'. Lenovo trình diễn trợ lý giọng nói Qira gắn trong một mặt dây có camera; Anker, Plaud và vài hãng khác cũng mang đến thiết bị ghi âm rồi chuyển thành văn bản.
Với tư cách một nhà báo từng làm việc với việc gõ lại phỏng vấn thủ công, tôi thấy ngay lợi ích. Dự án dài, phỏng vấn nhiều người dễ gây mệt mỏi khi phải nghe lại hàng giờ ghi âm — việc có bản transcript có thể tua nhanh, trích dẫn và so sánh với âm thanh gốc tiết kiệm rất nhiều công sức. Với nhiều người, đây giống như một chức năng Ctrl+F cho trí nhớ.
Nhưng cần phân biệt giữa 'tính năng chuyển ghi hữu ích cho phỏng vấn' và khái niệm 'bộ não thứ hai'. Khi các công ty dùng cụm từ đó, họ nhắm tới việc thay thế sổ tay vật lý: AI có thể nghe, sao lưu lên đám mây, cho phép tìm kiếm dễ dàng và thao tác rảnh tay. Đổi lại là chi phí ban đầu không nhỏ và thường kèm phí dịch vụ hàng tháng.
Mối lo không chỉ mang tính chuyện nghề: một nghiên cứu của MIT về người dùng intensive các công cụ AI/ChatGPT để viết bài trong bốn tháng cho thấy những người phụ thuộc vào mô hình ngôn ngữ thể hiện kém hơn ở mức độ thần kinh, ngôn ngữ và hành vi, đồng thời có hoạt động não thấp hơn đáng kể so với trước.
Tôi tự liên tưởng đến việc dùng GPS: bố mẹ tôi thuộc nằm lòng mạng lưới đường quanh nhà, họ học bằng cách đi và nhớ. Tôi học lái xe nhờ GPS và giờ không có khả năng nhớ đường nhanh như họ. Nếu chúng ta giao quá nhiều chức năng nhớ và suy nghĩ cho máy, những khả năng đó có thể bị mai một.
Tóm lại, các 'bộ não ngoài' tại CES hứa hẹn giải quyết nhiều việc nhàm chán như chuyển ghi cuộc phỏng vấn hoặc ghi lại thông tin cuộc họp. Nhưng nếu những thiết bị này lan rộng ra ngoài công việc, câu hỏi là liệu những kỹ năng nhận thức cơ bản mà chúng ta thường dùng hàng ngày có dần suy giảm hay không. Dùng cho công việc có thể tốt, còn việc để máy làm hộ toàn bộ trí nhớ thì cần cân nhắc kỹ.
Tôi dùng sổ tay giấy mỗi ngày — không phải tablet hay ứng dụng, mà là bút và giấy. Những trang sổ của tôi lộn xộn: danh sách việc cần làm, ghi chú họp, phác thảo ý tưởng bài viết, danh sách mua sắm; nói chung là một 'bộ não thứ hai' analog.
Không ngạc nhiên khi AI muốn chiếm lấy mảng này. Ở khu trưng bày và hội thảo CES, thay vì chỉ có vòng đeo theo dõi sức khỏe, các sản phẩm tự gọi mình là 'bộ não ngoài' đang nổi bật, dường như muốn thay thế sổ tay cũ kỹ của tôi.
Ví dụ dễ thấy là Pebble Index O1 — một loại nhẫn thông minh có nút bấm, micro và chip NFC kết nối với điện thoại, trên điện thoại chạy app tích hợp mô hình ngôn ngữ nguồn mở. Nhà sáng lập Eric Migicovsky gọi nó là 'bộ nhớ ngoài cho não', cho phép thêm sự kiện vào lịch, đặt nhắc, chuyển giọng nói thành ghi chú và ghi nhớ những điều cần thiết.
Những thiết bị khác theo cùng ý tưởng: SwitchBot AI Mindclip đeo như kẹp ve áo ghi lại cuộc trò chuyện, gửi lên đám mây và chuyển thành bản tóm tắt có thể tìm kiếm, được cho là hỗ trợ hơn 100 ngôn ngữ và tự mô tả như 'bộ não thứ hai'. Lenovo trình diễn trợ lý giọng nói Qira gắn trong một mặt dây có camera; Anker, Plaud và vài hãng khác cũng mang đến thiết bị ghi âm rồi chuyển thành văn bản.
Với tư cách một nhà báo từng làm việc với việc gõ lại phỏng vấn thủ công, tôi thấy ngay lợi ích. Dự án dài, phỏng vấn nhiều người dễ gây mệt mỏi khi phải nghe lại hàng giờ ghi âm — việc có bản transcript có thể tua nhanh, trích dẫn và so sánh với âm thanh gốc tiết kiệm rất nhiều công sức. Với nhiều người, đây giống như một chức năng Ctrl+F cho trí nhớ.
Nhưng cần phân biệt giữa 'tính năng chuyển ghi hữu ích cho phỏng vấn' và khái niệm 'bộ não thứ hai'. Khi các công ty dùng cụm từ đó, họ nhắm tới việc thay thế sổ tay vật lý: AI có thể nghe, sao lưu lên đám mây, cho phép tìm kiếm dễ dàng và thao tác rảnh tay. Đổi lại là chi phí ban đầu không nhỏ và thường kèm phí dịch vụ hàng tháng.
Mối lo không chỉ mang tính chuyện nghề: một nghiên cứu của MIT về người dùng intensive các công cụ AI/ChatGPT để viết bài trong bốn tháng cho thấy những người phụ thuộc vào mô hình ngôn ngữ thể hiện kém hơn ở mức độ thần kinh, ngôn ngữ và hành vi, đồng thời có hoạt động não thấp hơn đáng kể so với trước.
Tôi tự liên tưởng đến việc dùng GPS: bố mẹ tôi thuộc nằm lòng mạng lưới đường quanh nhà, họ học bằng cách đi và nhớ. Tôi học lái xe nhờ GPS và giờ không có khả năng nhớ đường nhanh như họ. Nếu chúng ta giao quá nhiều chức năng nhớ và suy nghĩ cho máy, những khả năng đó có thể bị mai một.
Tóm lại, các 'bộ não ngoài' tại CES hứa hẹn giải quyết nhiều việc nhàm chán như chuyển ghi cuộc phỏng vấn hoặc ghi lại thông tin cuộc họp. Nhưng nếu những thiết bị này lan rộng ra ngoài công việc, câu hỏi là liệu những kỹ năng nhận thức cơ bản mà chúng ta thường dùng hàng ngày có dần suy giảm hay không. Dùng cho công việc có thể tốt, còn việc để máy làm hộ toàn bộ trí nhớ thì cần cân nhắc kỹ.
Bài viết liên quan