Phi Vũ
New member
Cứ mỗi lần công nghệ mới xuất hiện trong âm nhạc, lại có những tiếng kêu lo ngại rằng 'đó không phải âm nhạc' và nghệ sĩ sẽ mất việc. Lịch sử lặp lại từ Mellotron, máy trống, Autotune tới nay là AI — nhưng AI khác, và hiểm họa hiện tại không chỉ là phản kháng văn hóa mà còn là rủi ro kinh tế thực sự cho nghệ sĩ.
Câu chuyện không mới: từ thập niên 1960 khi nhiều người đề nghị cấm Mellotron vì sợ thay thế tay chơi dây, tới 1970–1980 khi synth và máy trống bị chế giễu, rồi Autotune bị xem là kẻ thù vào cuối thế kỷ 20. Mỗi lần như vậy, nhiều nghệ sĩ đã học cách dùng công cụ mới để sáng tạo hơn, và cộng đồng âm nhạc cuối cùng cũng chấp nhận chúng.
Nhiều công cụ hiện đại như synth, sampler hay phần mềm DAW hoạt động như trợ thủ: chúng giúp nghệ sĩ thực hiện ý tưởng nhưng không trực tiếp thay thế bản sắc sáng tạo của con người. Generative AI có thể làm điều khác: nó không chỉ hỗ trợ mà còn có khả năng tạo ra nội dung gần giống với sản phẩm của nghệ sĩ khác — và làm được điều đó với quy mô cực lớn.
Vấn đề cấp bách hôm nay là lượng nội dung AI được tạo hàng loạt để bắt chước những nghệ sĩ nổi tiếng hoặc giả dạng họ, rồi được tải lên dịch vụ streaming. Những bài nhạc kiểu này thường giống spam: sản xuất nhanh, số lượng lớn, và khó phát hiện kịp để gỡ bỏ. Khi các playlist và trang đề xuất bị lấp đầy bởi nội dung AI rẻ tiền, không gian cho nghệ sĩ thật bị thu hẹp — và theo đó, nguồn thu của họ cũng giảm.
Thứ nhất, nhiều mô hình generative AI được huấn luyện bằng bộ dữ liệu khổng lồ lấy từ Internet. Một số nền tảng thừa nhận họ đã sử dụng gần như mọi tệp nhạc có trên mạng để huấn luyện, và cho rằng điều đó không cần xin phép hay trả tiền cho tác giả gốc.
Thứ hai, khung pháp lý hiện tại ở nhiều nơi chưa công nhận bản quyền cho những tác phẩm do AI tạo ra hoàn toàn, bởi vì không có yếu tố sáng tạo do con người trực tiếp thực hiện. Kết hợp hai yếu tố này, kịch bản tồi tệ là AI dùng nhạc của nghệ sĩ mà không trả tiền, tạo ra bản sao hoặc biến thể, rồi nền tảng hoặc chủ sở hữu mô hình hưởng lợi từ việc phát và thu phí — trong khi nghệ sĩ gốc mất thu nhập.
Không phải mọi AI đều xấu: nhiều nghệ sĩ đang dùng các công cụ AI để master bài, tách stem, hoặc hỗ trợ nhận diện hợp âm — những thứ giúp công việc sáng tạo dễ dàng hơn. Một số nền tảng tự nhận là “đồng sản xuất” và cam kết không sử dụng dữ liệu bị lấy cắp cũng cho thấy hướng phát triển tích cực. Tuy nhiên, rủi ro đến khi AI được sử dụng như một dây chuyền sản xuất nhạc hàng loạt, gây nhiễu loạn hệ sinh thái phát hành và bỏ túi lợi ích thương mại của nghệ sĩ.
Cần có hành lang pháp lý rõ ràng để bảo vệ quyền tác giả trong kỷ nguyên AI, cơ chế cấp phép và chia sẻ doanh thu khi AI sử dụng tác phẩm gốc, cùng các công cụ phát hiện và gỡ bỏ nội dung sao chép hàng loạt. Các nền tảng phát trực tuyến cũng phải chủ động hơn trong việc chống lại nội dung AI xấu, và hỗ trợ để nghệ sĩ thật dễ tiếp cận khán giả.
Không phải mọi phản đối công nghệ đều hợp lý, nhưng mối đe dọa cụ thể từ việc AI làm xói mòn thu nhập nghệ sĩ cần được nhìn nhận nghiêm túc. Chúng ta có thể chào đón công cụ mới mà vẫn đòi hỏi công bằng cho những người tạo ra âm nhạc thực sự.
Nguồn: Techradar
Lịch sử phản đối công nghệ mới trong âm nhạc
Câu chuyện không mới: từ thập niên 1960 khi nhiều người đề nghị cấm Mellotron vì sợ thay thế tay chơi dây, tới 1970–1980 khi synth và máy trống bị chế giễu, rồi Autotune bị xem là kẻ thù vào cuối thế kỷ 20. Mỗi lần như vậy, nhiều nghệ sĩ đã học cách dùng công cụ mới để sáng tạo hơn, và cộng đồng âm nhạc cuối cùng cũng chấp nhận chúng.
AI khác những công cụ trước đây
Nhiều công cụ hiện đại như synth, sampler hay phần mềm DAW hoạt động như trợ thủ: chúng giúp nghệ sĩ thực hiện ý tưởng nhưng không trực tiếp thay thế bản sắc sáng tạo của con người. Generative AI có thể làm điều khác: nó không chỉ hỗ trợ mà còn có khả năng tạo ra nội dung gần giống với sản phẩm của nghệ sĩ khác — và làm được điều đó với quy mô cực lớn.
Vấn nạn “AI slop” tràn lan trên nền tảng phát nhạc
Vấn đề cấp bách hôm nay là lượng nội dung AI được tạo hàng loạt để bắt chước những nghệ sĩ nổi tiếng hoặc giả dạng họ, rồi được tải lên dịch vụ streaming. Những bài nhạc kiểu này thường giống spam: sản xuất nhanh, số lượng lớn, và khó phát hiện kịp để gỡ bỏ. Khi các playlist và trang đề xuất bị lấp đầy bởi nội dung AI rẻ tiền, không gian cho nghệ sĩ thật bị thu hẹp — và theo đó, nguồn thu của họ cũng giảm.
Hai mối đe dọa cho thu nhập của nghệ sĩ
Thứ nhất, nhiều mô hình generative AI được huấn luyện bằng bộ dữ liệu khổng lồ lấy từ Internet. Một số nền tảng thừa nhận họ đã sử dụng gần như mọi tệp nhạc có trên mạng để huấn luyện, và cho rằng điều đó không cần xin phép hay trả tiền cho tác giả gốc.
Thứ hai, khung pháp lý hiện tại ở nhiều nơi chưa công nhận bản quyền cho những tác phẩm do AI tạo ra hoàn toàn, bởi vì không có yếu tố sáng tạo do con người trực tiếp thực hiện. Kết hợp hai yếu tố này, kịch bản tồi tệ là AI dùng nhạc của nghệ sĩ mà không trả tiền, tạo ra bản sao hoặc biến thể, rồi nền tảng hoặc chủ sở hữu mô hình hưởng lợi từ việc phát và thu phí — trong khi nghệ sĩ gốc mất thu nhập.
Công cụ AI hữu ích nhưng cần kiểm soát
Không phải mọi AI đều xấu: nhiều nghệ sĩ đang dùng các công cụ AI để master bài, tách stem, hoặc hỗ trợ nhận diện hợp âm — những thứ giúp công việc sáng tạo dễ dàng hơn. Một số nền tảng tự nhận là “đồng sản xuất” và cam kết không sử dụng dữ liệu bị lấy cắp cũng cho thấy hướng phát triển tích cực. Tuy nhiên, rủi ro đến khi AI được sử dụng như một dây chuyền sản xuất nhạc hàng loạt, gây nhiễu loạn hệ sinh thái phát hành và bỏ túi lợi ích thương mại của nghệ sĩ.
Điều cần làm tiếp theo
Cần có hành lang pháp lý rõ ràng để bảo vệ quyền tác giả trong kỷ nguyên AI, cơ chế cấp phép và chia sẻ doanh thu khi AI sử dụng tác phẩm gốc, cùng các công cụ phát hiện và gỡ bỏ nội dung sao chép hàng loạt. Các nền tảng phát trực tuyến cũng phải chủ động hơn trong việc chống lại nội dung AI xấu, và hỗ trợ để nghệ sĩ thật dễ tiếp cận khán giả.
Không phải mọi phản đối công nghệ đều hợp lý, nhưng mối đe dọa cụ thể từ việc AI làm xói mòn thu nhập nghệ sĩ cần được nhìn nhận nghiêm túc. Chúng ta có thể chào đón công cụ mới mà vẫn đòi hỏi công bằng cho những người tạo ra âm nhạc thực sự.
Nguồn: Techradar
Bài viết liên quan
