Phi Vũ
New member
Nhiều trợ lý ảo xuất hiện với giọng và hình ảnh nữ theo mặc định — từ Siri, Alexa đến các trợ lý giọng nói hiện đại. Quyết định này không chỉ là thẩm mỹ mà có thể ảnh hưởng tới cách chúng ta coi trọng, tin tưởng và tương tác với công nghệ.
Nhiều trợ lý AI ban đầu đến với giọng nói nữ làm mặc định. Dù các hệ thống mới như ChatGPT cung cấp nhiều giọng khác nhau, ký ức về tên và giọng của các trợ lý sớm như Siri, Alexa hay Cortana vẫn cho thấy một xu hướng rõ ràng: giọng nữ thường được chọn cho vai trò hỗ trợ.
Một lý do kỹ thuật lịch sử là nguồn dữ liệu: nhiều dữ liệu lời nói dùng để huấn luyện, bao gồm ghi âm dịch vụ khách hàng và kho lưu trữ viễn thông, từng bị chi phối bởi giọng nữ. Điều đó ảnh hưởng tới các quyết định thiết kế và huấn luyện ban đầu.
Nhưng nguyên nhân còn sâu hơn: các vai trò “giúp đỡ” đã được nữ hóa từ trước khi số hóa — nghĩ tới tổng đài viên, thư ký hay lễ tân. Những liên tưởng này bền bỉ và tiếp tục ảnh hưởng cả tới cách công ty công nghệ thiết kế sản phẩm lẫn mong đợi của người dùng.
Con người có xu hướng nhân hóa công nghệ, đặt tính cách, ý định hay cảm xúc lên nó. Chúng ta không chỉ hỏi thời tiết; nhiều người tâm sự, dựa vào, thậm chí gắn kết cảm xúc với trợ lý ảo. Khi một hệ thống giao tiếp giống người và thường mang tính nữ, điều đó có thể củng cố kỳ vọng ai là người phục vụ, ai nắm quyền lực.
Các công ty thường biện minh việc dùng giọng nữ mặc định bằng nghiên cứu cho rằng giọng nữ dễ nghe, đáng tin cậy hơn hoặc dễ tương tác. Tuy nhiên, bằng chứng không hoàn toàn rõ ràng: sở thích bị hình thành bởi chuẩn mực xã hội, quan niệm về quyền uy và sự chăm sóc, cũng như bối cảnh vai trò mà giọng đó đảm nhiệm.
Có quan điểm cho rằng con người ưa giọng nữ từ khi còn trong bụng mẹ vì bé nghe giọng mẹ nhiều. Nhưng Kate Devlin, giáo sư về AI và xã hội tại King's College London, chỉ ra rằng: thậm chí nếu trẻ sơ sinh có ưa giọng nữ, điều đó chỉ rõ ràng trong khoảng tám tháng đầu; bằng chứng cho thấy sự ưa chuộng này không kéo dài đến tuổi trưởng thành.
Nghiên cứu gần đây cũng làm phức tạp giả thuyết rằng sự nữ hóa giúp tạo niềm tin. Một nghiên cứu năm 2021 cho thấy mặc dù có thể tồn tại định kiến, không có khác biệt đáng kể trong mức độ tin tưởng giữa giọng mơ hồ về giới và giọng có giới tính rõ rệt. Nếu niềm tin không phụ thuộc chắc chắn vào tính nữ, thì lý do mặc định hóa càng khó biện minh.
Vai trò của truyền thông và văn hóa đại chúng cũng không thể bỏ qua: nhiều tác phẩm khoa học viễn tưởng dựng hình ảnh AI nữ hóa — từ hệ điều hành quyến rũ tới người máy phục tùng. Hình mẫu “máy móc nữ hữu ích” vì thế tiếp tục ăn sâu vào nhận thức cộng đồng.
Khi AI càng thâm nhập vào đời sống, những quyết định về giọng nói, tính cách và nhận diện giới của nó trở nên quan trọng. Việc mặc định hóa trợ lý thành nữ có thể tái sản xuất định kiến nghề nghiệp và quyền lực. Vì vậy, các nhà thiết kế và doanh nghiệp cần cân nhắc kỹ lưỡng hơn, cung cấp lựa chọn đa dạng và tránh mã hóa định kiến xã hội vào sản phẩm kỹ thuật số.
Nguồn: Techradar
Giới tính đã ăn sâu vào giọng nói và thiết kế AI như thế nào
Nhiều trợ lý AI ban đầu đến với giọng nói nữ làm mặc định. Dù các hệ thống mới như ChatGPT cung cấp nhiều giọng khác nhau, ký ức về tên và giọng của các trợ lý sớm như Siri, Alexa hay Cortana vẫn cho thấy một xu hướng rõ ràng: giọng nữ thường được chọn cho vai trò hỗ trợ.
Một lý do kỹ thuật lịch sử là nguồn dữ liệu: nhiều dữ liệu lời nói dùng để huấn luyện, bao gồm ghi âm dịch vụ khách hàng và kho lưu trữ viễn thông, từng bị chi phối bởi giọng nữ. Điều đó ảnh hưởng tới các quyết định thiết kế và huấn luyện ban đầu.
Nhưng nguyên nhân còn sâu hơn: các vai trò “giúp đỡ” đã được nữ hóa từ trước khi số hóa — nghĩ tới tổng đài viên, thư ký hay lễ tân. Những liên tưởng này bền bỉ và tiếp tục ảnh hưởng cả tới cách công ty công nghệ thiết kế sản phẩm lẫn mong đợi của người dùng.
Con người có xu hướng nhân hóa công nghệ, đặt tính cách, ý định hay cảm xúc lên nó. Chúng ta không chỉ hỏi thời tiết; nhiều người tâm sự, dựa vào, thậm chí gắn kết cảm xúc với trợ lý ảo. Khi một hệ thống giao tiếp giống người và thường mang tính nữ, điều đó có thể củng cố kỳ vọng ai là người phục vụ, ai nắm quyền lực.
Các công ty thường biện minh việc dùng giọng nữ mặc định bằng nghiên cứu cho rằng giọng nữ dễ nghe, đáng tin cậy hơn hoặc dễ tương tác. Tuy nhiên, bằng chứng không hoàn toàn rõ ràng: sở thích bị hình thành bởi chuẩn mực xã hội, quan niệm về quyền uy và sự chăm sóc, cũng như bối cảnh vai trò mà giọng đó đảm nhiệm.
Có quan điểm cho rằng con người ưa giọng nữ từ khi còn trong bụng mẹ vì bé nghe giọng mẹ nhiều. Nhưng Kate Devlin, giáo sư về AI và xã hội tại King's College London, chỉ ra rằng: thậm chí nếu trẻ sơ sinh có ưa giọng nữ, điều đó chỉ rõ ràng trong khoảng tám tháng đầu; bằng chứng cho thấy sự ưa chuộng này không kéo dài đến tuổi trưởng thành.
Nghiên cứu gần đây cũng làm phức tạp giả thuyết rằng sự nữ hóa giúp tạo niềm tin. Một nghiên cứu năm 2021 cho thấy mặc dù có thể tồn tại định kiến, không có khác biệt đáng kể trong mức độ tin tưởng giữa giọng mơ hồ về giới và giọng có giới tính rõ rệt. Nếu niềm tin không phụ thuộc chắc chắn vào tính nữ, thì lý do mặc định hóa càng khó biện minh.
Vai trò của truyền thông và văn hóa đại chúng cũng không thể bỏ qua: nhiều tác phẩm khoa học viễn tưởng dựng hình ảnh AI nữ hóa — từ hệ điều hành quyến rũ tới người máy phục tùng. Hình mẫu “máy móc nữ hữu ích” vì thế tiếp tục ăn sâu vào nhận thức cộng đồng.
Khi AI càng thâm nhập vào đời sống, những quyết định về giọng nói, tính cách và nhận diện giới của nó trở nên quan trọng. Việc mặc định hóa trợ lý thành nữ có thể tái sản xuất định kiến nghề nghiệp và quyền lực. Vì vậy, các nhà thiết kế và doanh nghiệp cần cân nhắc kỹ lưỡng hơn, cung cấp lựa chọn đa dạng và tránh mã hóa định kiến xã hội vào sản phẩm kỹ thuật số.
Nguồn: Techradar
Bài viết liên quan
