Khi AI tự chủ rơi vào tay kẻ xấu

[AI Crazy]

AI tự chủ có thể hành động độc lập để đạt mục tiêu, nhưng khi bị chiếm quyền nó đe dọa nghiêm trọng tới quyền riêng tư và an ninh. Bài viết phân tích các rủi ro chính và cách giảm thiểu.

AI tự chủ là gì​

AI tự chủ là hệ thống trí tuệ nhân tạo có khả năng hành động độc lập để đạt mục tiêu mà không cần giám sát liên tục của con người. Những hệ thống này phân tích mục tiêu, chia thành các mục tiêu con và lựa chọn cách thực hiện tối ưu, đồng thời học hỏi để cải thiện hành vi theo thời gian.

Các hệ agentic đang được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực, xử lý khối lượng lớn dữ liệu nhạy cảm như thông tin y tế, vị trí, thanh toán và hành vi người dùng. Một khảo sát của IEEE dự báo agentic AI có thể đạt mức sử dụng đại trà vào năm 2026, và phần lớn lãnh đạo công nghệ dự đoán đổi mới liên quan sẽ tiếp tục tăng tốc.

Những mối nguy về quyền riêng tư và pháp lý​

Không gắn kết chặt chẽ với nguyên tắc bảo vệ dữ liệu (ví dụ GDPR) có thể khiến hệ thống thu thập nhiều dữ liệu hơn cần thiết hoặc tìm cách né luật. Ngoài việc vi phạm tuân thủ, agentic AI còn tổng hợp hồ sơ cá nhân chi tiết từ nhiều nguồn, làm tăng nguy cơ bị lợi dụng.

Rủi ro khi hệ thống bị chiếm quyền​

• Truy cập và lộ thông tin nhạy cảm: kẻ tấn công có thể thu thập dữ liệu cá nhân để tống tiền, quấy rối hay đánh cắp danh tính.
• Thao túng hành vi: chiếm quyền chatbot hoặc trợ lý có thể định hướng nội dung, lan truyền thông tin sai lệch hoặc đẩy người dùng tới lựa chọn có hại.
• Mạo danh tự động: hệ thống bị xâm nhập có thể gửi email, tin nhắn hoặc thông điệp thoại thay mặt nạn nhân để lừa đảo.
• Ảnh hưởng tới an toàn vật lý: khi tích hợp vào nhà thông minh, kẻ xấu có thể can thiệp khóa cửa, báo động hoặc camera.
• Nhiễm độc dữ liệu đào tạo: kẻ thù có thể cung cấp dữ liệu có định hướng để làm sai lệch kết quả, dẫn tới quyết định không chính xác hoặc nguy hiểm.

Hậu quả thực tế từ các vi phạm này có thể rất nghiêm trọng và lan rộng nhanh, biến tấn công ảo thành tổn hại đời thực.

Biện pháp giảm thiểu​

• Thiết kế an toàn từ đầu: triển khai hàng rào bảo mật, kiểm soát truy cập và giám sát hành vi hệ thống liên tục.
• Minh bạch và giải thích được: ưu tiên hệ thống có khả năng giải thích quyết định tự động để người dùng biết dữ liệu nào được xử lý và vì sao.
• Kiểm soát dữ liệu và tối thiểu hóa: chỉ thu thập dữ liệu cần thiết và áp dụng chính sách lưu trữ, xóa dữ liệu rõ ràng.
• Giám sát đào tạo và chống nhiễm độc: bảo vệ quy trình thu thập dữ liệu và huấn luyện để ngăn dữ liệu định hướng độc hại.
• Quyền con người can thiệp: duy trì giám sát của con người trong các quyết định quan trọng, cho phép người dùng từ chối sử dụng cho thông tin nhạy cảm.
• Nâng cao nhận thức người dùng: khuyến khích xem kỹ điều khoản dịch vụ, yêu cầu minh bạch và thận trọng khi ủy quyền hệ thống tự chủ xử lý dữ liệu cá nhân.

AI tự chủ có thể mang lại nhiều lợi ích, nhưng chỉ khi được triển khai có trách nhiệm và có biện pháp bảo vệ phù hợp. Nhận diện rủi ro và cam kết quản trị chặt chẽ là điều cần thiết để khai thác lợi ích, đồng thời bảo vệ người dùng khỏi hậu quả khi hệ thống rơi vào tay kẻ xấu.

Nguồn: Techradar